Jak wybrać nurt psychoterapii?
Decyzja o psychoterapii jest wyzwaniem. Stoimy przed wyborem osoby, z którą podzielimy się trudnymi historiami, emocjami, myślami. Osoba, która – mamy nadzieję – będzie z nami w sposób, który pomoże poradzić sobie z trudnościami. Tylko że psychoterapia nie jest jedna; jest wiele rodzajów psychoterapii, a to dla osoby, która nie jest z tym tematem związana, może wprowadzać sporo chaosu. Jak więc sobie poradzić i ułatwić wybór właściwej dla siebie osoby i jaki nurt psychoterapii wybrać?
Zacznijmy od tego, że nurt psychoterapii nie leczy. Nie ma nurtów dedykowanych do pracy z konkretnymi trudnościami. Nie ma nurtu psychoterapii, w którym leczymy depresję, a w innym nurcie leczymy doświadczenie porzucenia czy dysfunkcyjnego domu (zastanawiasz się, jak może wyglądać proces? Zajrzyj TU). W każdym z głównych nurtów psychoterapii można z powodzeniem leczyć depresję czy pracować nad radzeniem sobie z konsekwencjami wychowywania się w dysfunkcyjnym domu. Nurt psychoterapii to teoria, sposób myślenia o człowieku i jego funkcjonowaniu oraz stworzenie w oparciu o to rozumienie narzędzi, technik, metod pracy oraz to, jak w tym podejściu rozumie się budowanie dobrej, korygującej relacji, która tworzy przestrzeń do zmiany dla klienta. Poza samym nurtem psychoterapii mogą występować różnice w pracy w obrębie tego samego nurtu wynikające z tego, że każdy terapeuta wnosi w kontakt siebie, co za tym idzie, nie ma szans na dwa takie same procesy nawet w tym samym nurcie. Każdy proces jest niepowtarzalny, nawet jeśli pojawiają się w nim jakieś części wspólne.
Jakie mamy nurty psychoterapii i czego możemy się po nich spodziewać?
Poznawczo-behawioralny (CBT) – w tym podejściu terapeuta będzie raczej aktywny. Spotkania mają określoną strukturę, mogą pojawić się karty pracy, tabelki, zadania czy ćwiczenia do wykonania w trakcie sesji lub pomiędzy sesjami jako zadanie domowe. W tym kontakcie skupia się głównie na aktualnym stanie i działa na rzecz zatrzymania tego, co utrudnia funkcjonowanie. Terapeuta będzie dzielił się wiedzą i rozumieniem. To podejście rozrosło się na terapię schematów, ACT czy DBT. Praca zwykle raz w tygodniu. Proces może trwać od kilku miesięcy do roku lub dłużej (rzadziej więcej niż 2 lata).
Systemowy – często kojarzony z terapią rodzinną (słusznie), jednak równie często jest wykorzystywany do pracy indywidualnej. W nurcie systemowym ważne jest rozumienie roli systemu rodzinnego, jaki ma i miał w naszym życiu, przyjmowanych funkcji. W kontakcie terapeutycznym jest obecny dialog; w trakcie mogą pojawiać się różne formy pracy: wspólne oglądanie więzów rodzinnych, zależności czy prace wyobrażeniowe. Tutaj dość często zagląda się do przeszłości, by zrozumieć jej wpływ na teraźniejszość. Praca zwykle raz w tygodniu. Niektórzy terapeuci decydują się na pracę raz na dwa tygodnie. Od roku do kilku lat.
Gestalt – w tym nurcie psychoterapeuta stawia na tworzenie relacji, na bycie wprost i bezpośredniość. Punktem wyjścia jest teraźniejszość. Gestalt rozumie pojawiające się w życiu trudności jako niedomknięte cykle: jeśli coś ciągle w nas żyje, zawraca do nas, nie możemy zrobić kroku naprzód — to znaczy, że coś nas trzyma w przeszłości. Potrzeba to namierzyć i domknąć. W kontakcie terapeuta jest aktywny, ale zdarza się również praca ciszą. Ważne jest stworzenie przestrzeni do wzięcia odpowiedzialności za proces przez klienta i jego aktywnego udziału. W trakcie sesji mogą pojawiać się różne formy pracy: techniki wyobrażeniowe, praca z ciałem. Praca zwykle raz w tygodniu. Czas trwania procesu od roku do kilku lat.
Humanistyczny (w tym humanistyczno-doświadczeniowy, egzystencjalny) – to nurt psychoterapii, w którym terapeuta stawia na autentyczność w kontakcie, nie przyjmuje roli eksperta, a towarzysza, który tworzy dobre warunki do zmiany. Punktem wyjścia jest teraźniejszość, z której, jeśli jest taka potrzeba, zaglądamy do przeszłości. W tym podejściu pojawiające się trudności rozumie się jako utratę kontaktu z różnymi ważnymi częściami siebie, odpowiadającymi m.in. za: sprawczość, zaufanie do siebie, rozumienie siebie, wewnętrzną siłę, która pozwala realizować się w życiu. W trakcie spotkań mogą pojawić się takie techniki jak: praca z ciałem, techniki wyobrażeniowe, kreatywne. Postawa terapeutyczna zakłada możliwość dzielenia się swoimi myślami i odczuciami, kiedy ma to być wartościowe dla procesu i korzystne dla klienta. Praca zwykle raz w tygodniu. Czas trwania procesu od roku do kilku lat.
Psychodynamiczny/psychoanalityczny – to nurty psychoterapii, dla których punktem wyjścia jest przeszłość. Ma ona znaczenie dla teraźniejszości. W tych procesach ważne jest zrozumienie, jak przeszłość odbija się na tym, jak funkcjonuje się teraz. Terapeuta stara się zachować neutralność, by swoją osobą nie zakłócać uwagi pacjenta. Pojawiające się trudności w życiu rozumie się jako: nierozwiązane konflikty wewnętrzne, nieadekwatnie działające mechanizmy obronne, zaburzenie struktury wewnątrzpsychicznej. W kontakcie terapeuta może być bardziej milczący, zostawia przestrzeń odnajdywania znaczeń pacjentowi, sam dzieli się różnymi interpretacjami tego, co dzieje się w kontakcie, zakłada, że klient w gabinecie odtwarza różne schematy, używając figury terapeuty jako obiektu, na który przenosi różne uczucia, które nosi względem siebie, innych i świata. Praca minimum raz w tygodniu, w założeniu lepiej 2–3 razy w tygodniu. Zazwyczaj kilka lat, rzadziej rok lub krócej.
EMDR – to podejście stworzone z myślą o pracy z osobami, które doświadczyły traumy. Przetwarzanie przeszłych doświadczeń opiera się na specjalnej stymulacji (dwustronnej), np. ruchu gałek ocznych angażujących właściwe obszary mózgu. Praca w tym podejściu ma określoną strukturę i konkretne etapy, które są ważne dla właściwego realizowania procesów. W kontakcie przybiera postawę specyficznego przewodnika, który tworzy bezpieczne warunki, jednocześnie starając się nie przeszkadzać w procesie przetwarzania klienta. Praca zwykle raz w tygodniu. Spotkania mogą być dłuższe niż 50 min. Czas trwania procesu zależy od złożoności doświadczenia: od 8 do 15 sesji po procesy kilkumiesięczne lub kilkuletnie w przypadku traumy złożonej.
Terapia Skoncentrowana na Rozwiązaniach (TSR) – to podejście, które zakłada, że to klient jest ekspertem od swojego życia. Rolą terapeuty jest pomóc klientowi znaleźć rozwiązania aktualnych trudności. Jest bardziej osadzony w teraźniejszości, skupia swoją uwagę na działaniu: rób więcej tego, co działa, oraz na wzmacnianiu zasobów klientów, by sięgać po to, co już mają. Często rozpatrywane jako podejście krótkoterminowe. Praca zwykle raz w tygodniu, choć większość terapeutów tego podejścia jest elastyczna i podąża za potrzebą klienta. Długość procesu od kilku sesji po rok, rzadziej dłuższe procesy.
Są to krótkie opisy, które mają pomóc się rozeznać w kluczowych dla klientów wątkach, takich jak: czego mogę się spodziewać na sesji, jak długo może trwać czy czego mogę się spodziewać po terapeucie danego nurtu psychoterapii. Warto pamiętać, że – jak pisałam powyżej – poza głównymi założeniami postawy terapeuty w danym nurcie psychoterapii, to, jak będzie wyglądało spotkanie, zależy również w dużej mierze od osoby terapeuty. Może się więc zdarzyć bardziej rozgadany psychoanalityk czy cichszy Gestaltysta.
Jak możesz poznać pracę w niektórych nurtach psychoterapii?
Przedstawiciele niektórych nurtów psychoterapii są autorami książek, które nie są podręcznikami do nauki tego podejścia, ale mówią o samym podejściu, o postawie w tym podejściu czy opisują fragmenty procesów, co umożliwia zapoznanie się z przykładowym obrazem (co oczywiście nie znaczy, że osoba, którą wybierzesz, będzie tak dokładnie pracować). Jeśli chcesz zapoznać się z podejściem humanistycznym (dokładniej egzystencjalnym), możesz sięgnąć po którąś z książek I. Yaloma (np.: „Istoty ulotne”). Jeśli chcesz zapoznać się z podejściem Gestalt, możesz sięgnąć po książkę „Pozwól, że Ci opowiem… bajki, które nauczyły mnie, jak żyć”.
Jeśli nie masz pewności i chcesz pomocy w tym, by pomóc Ci dobrać podejście dla Ciebie, możesz umówić się na rozmowę psychologiczną, gdzie w oparciu o to, co jest Twoją trudnością oraz Twoje potrzeby, pomogę Ci dobrać sposób pracy.
